[Ký sự hành trình – KHẢO SÁT SRI LANKA] Bài 6: CỐ ĐÔ KANDY: KHI XÁ LỢI PHẬT TRỞ THÀNH LINH HỒN CỦA CẢ MỘT VƯƠNG QUỐC

Càng đi, lại càng cảm thấy rõ những sự lạ lùng của nhân duyên, và cách mà Vũ trụ vận hành. Ngay tại nơi phát tích đạo Phật là Ấn Độ, mà nơi đó tỉ lệ người theo Phật giáo chỉ được mỗi 1%, còn lại phần lớn lại theo Hindu giáo và các tín ngưỡng địa phương khác. Vậy mà, chỉ từ một mối gieo duyên từ Vua A Dục, Phật giáo được truyền sang Sri Lanka, rồi kể từ đó, Phật giáo được thấm đẫm trong đại đa số người dân Sri Lanka, và phát triển bền vững cho tới tận bây giờ.

Vì vậy, nhiều người đã đến thăm Sri Lanka về đều cho biết, cảm giác chung của họ khi đến thăm đảo quốc này là “Đúng là một đất nước thuần Phật giáo”. Bên cạnh Pháp Phật, không thể phủ nhận năng lượng từ những biểu vật linh thiêng mà đất nước này đã may mắn sở hữu được từ Đức Phật, mà bao thế hệ đã cố công bảo vệ và gìn giữ, cho đến tận ngày nay. Trong bài viết đầu tiên của chuỗi bài ký sự hành trình khảo sát này, tụi mình đã kể về nhánh Bồ đề thiêng liêng được chiết từ cội Bồ đề gốc, nơi Đức Phật thành đạo, để rồi sau đó, khi cội bồ đề gốc hai ba lần bị diệt vong bởi sự hung hãn của những người xấu ác, chính nhánh Bồ đề thiêng này lại làm nhiệm vụ thiêng liêng, là chiết lại nhánh, đưa về trồng lại nơi Bồ Đề Đạo Tràng ở Ấn Độ, để rồi từ đó, nhân rộng ra, đến hàng trăm ngàn cội bồ đề khác, hiện đang xanh um trong các tu viện, chùa chiền Phật giáo trên khắp thế giới. Ơn này, công đức này khó thể nghĩ bàn.

Bên cạnh nhánh Bồ đề thiêng, Sri Lanka còn may mắn được lưu giữ những mảnh Xá lợi Phật, mà trong đó, được cung kính tôn trọng bậc nhất chính là Xá lợi Răng Phật, hiện đang được lưu giữ trong Sri Dalada Maligawa, Đền Răng Phật – một ngôi đền được bảo vệ cẩn mật tại cố đô Kandy, cũng là cố đô cuối cùng của Sri Lanka. Vì sao Xá lợi Răng này lại trở nên đặc biệt như vậy? Bởi vì để có được cho đến ngày hôm nay, Xá lợi Răng Phật đã phải trải qua cả một hành trình đầy khó khăn và linh thiêng, được ghi nhận một cách trang trọng trong sử sách.

Hành trình của một chiếc răng và sự hình thành của một niềm tin bất diệt

Nếu bạn đã đi qua Anuradhapura và Polonnaruwa, thì khi đến Kandy, bạn sẽ cảm nhận rõ, Sri Lanka không chỉ giữ Phật giáo bằng những chùa tháp thiêng liêng, mà còn bằng một biểu tượng sống: Xá lợi Răng Phật.

Lần giở lại lịch sử, sau khi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni nhập Niết Bàn (khoảng thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên), nhục thân của Ngài đã được qua Lễ Trà Tỳ (hoả táng), Xá lợi – phần không bị thiêu huỷ qua ngọn lửa từ nhục thân Ngài được phân chia cho các nước có liên quan đến cuộc đời hoằng Pháp của Ngài (phần nội dung này, hành trình Tứ Động Tâm đất Phật Ấn Độ – Nepal có nhắc rất rõ luôn nè). Để rồi, phần chiếc răng này được lưu giữ tại vương quốc Kalinga (Ấn Độ). Trong niềm tin thời bấy giờ, ai sở hữu được Xá lợi Răng Phật, người đó có chính danh cai trị đất nước. Vì vậy, đây không chỉ là một thánh tích tôn giáo. Đó đã trở thành một dạng biểu tượng chính trị, là linh hồn của một quốc gia, và là trung tâm của niềm tin.

Vào thế kỷ thứ 4 sau Công nguyên, khi vương quốc Kalinga bị đe dọa, Xá lợi cần được bảo vệ. Nhà vua xứ Kalinga quyết định giao phó con gái mình, công chúa Hemamali cùng cùng chồng nàng là phò mã Dantha đưa Xá lợi Răng Phật đưa vùng đất khác để lánh nạn.

Để tránh tai mắt của quân đối phương, họ đi một cách âm thầm, không nghi lễ, không tuỳ tùng hộ tống. Họ lên đường như một đôi vợ chồng thương nhân khá giả đi ngao du mà thôi. Trong búi tóc của công chúa, viên Xá lợi Răng Phật được giấu kỹ. Một hành trình thầm lặng, nhưng đã mang theo cả tương lai của Phật giáo Sri Lanka.

Khi đến Sri Lanka, trải qua nhiều thế kỷ, viên Xá lợi Phật không ở cố định một nơi. Bởi mang theo sứ mệnh lớn về chính trị, Xá lợi cũng được di chuyển theo kinh đô của từng thời kỳ: Anuradhapura, Polonnaruwa, Dambadeniya, Yapahuwa, Kurunegala, Gampola, Kotte…, mỗi lần di chuyển là một lần đất nước có biến: chiến tranh, giặc ngoại ban xâm lược, hoặc các biến động chính trị trong nội bộ…

Đến thế kỷ 15 – 16, Xá lợi được đưa về Kandy. Với địa hình núi bao bọc xung quanh, lại xa bờ biển, đây là một địa thế lý tưởng để có thể bảo vệ được thánh tích tốt nhất khỏi hoạ xâm lược từ các thế lực ngoại bang. Và từ đó, Kandy cũng đã trở thành trung tâm cuối cùng của vương quyền Sri Lanka.

Sự hình thành Đền Xá Lợi Răng Phật

Đền Xá Lợi Răng Phật (Temple of the Sacred Tooth Relic) được xây dựng ban đầu vào thế kỷ 16, phát triển qua nhiều triều đại, nằm ngay vị trí đắc địa nhất thủ phủ Kandy, ngay cạnh Hoàng cung. Đền có kiến trúc hoành tráng và uy nghi với mái vàng nổi bật. Từ rất dài ngoài cổng đền, những shop bán hoa đã xếp dài với muôn màu muôn sắc, rất đông Phật tử ghé vào chọn thỉnh, để rồi sau đó, ai nấy đều trên tay là những khay hoa dâng cúng Phật. Vì là ‘Quốc bảo’ được tôn vinh và bảo vệ ở mức cao nhất, nên các khoản an ninh cùng quy định cũng khá nghiêm ngặt.

Bước vào bên trong, rất đông du khách tập trung xung quanh một phiến vải nhung đổ xuống với nhiều hình thêu cầu kỳ. Nơi đây được cho là nơi từng tập kết Xá lợi trong thời kỳ đầu để đón nhận mọi người đến chiêm bái, nhưng giờ đây, Xá lợi đã được đưa lên lầu 1. Mỗi nhóm một người thuyết minh, tuy không ai được dùng micro hay loa cá nhân, nhưng vẫn không tránh khỏi những âm thanh ‘xào xạc’ nhất định. Anh hướng dẫn viên nói, ở đây mỗi ngày có ba thời cúng Puja – một hình thức cúng dường hàng ngày, sáng sớm, giữa giờ sáng, và giữa giờ chiều với rất nhiều nhạc lễ và trống. Tuy nhiên, lễ hội lớn nhất ở đây chính là lễ hội Esala Perahera, một dạng diễu hành kéo dài mười ngày trước Rằm tháng Tám. Ở đó, sẽ có một chú voi được cử đi vào nội điện. Dưới sự chỉ huy của một vị Tổng Điều hành, chú voi này sẽ cõng một chiếc ngai vàng chứa bản mô phỏng Xá lợi gốc, đưa theo một đoàn diễu hành dài với nhạc lễ, múa cầu lửa, nhảy múa, ca hát… diễu qua các trục đường lớn của thành phố. Tuy không phải là Xá lợi gốc, tuy nhiên năng lượng từ nghi lễ này cũng làm mọi người hoan hỉ vô cùng. Nói đến đây, anh dẫn chúng mình đến góc thiết kế tinh xảo, bảo nơi đây chính là nơi chú voi được giao nhiệm vụ bước vào đây, và Xá lợi mô phỏng sẽ được thượng lên đây. Chúng mình đứng ngắm một vòng, xung quanh có rất nhiều hình ảnh diễn tả lễ hội đặc biệt ấy. Chỉ ngắm hình ảnh thôi, cũng có thể mường tượng được sự náo nức hồ hởi của người dân tham gia dịp lễ ấy rồi.

Rồi chúng mình được bước lên tầng trên, xếp vào hàng người nối đuôi nhau đến kính lễ bái Xá lợi Răng Phật. Xá lợi được an trí sâu trên ban thờ, trong một ngai kín với nhiều lớp sơn son thếp vàng, kín mít, không thể nhìn thấy được gì. Phía trước ban thờ là một khay dài với tầng tầng lớp lớp hoa mà hàng ngàn Phật tử hàng ngày đến đây dâng lên cúng, hương hoa phảng phất, thơm dìu dịu. Cái làm mình thật cảm động là trước ban thờ có khá nhiều người, sau khi đảnh lễ đã không rời đi ngay, mà chọn ở ngồi lại, nhắm mắt tĩnh tâm thêm một hồi. Mình quay sang nhìn anh hướng dẫn viên. Như hiểu ý hỏi của mình, anh gật đầu, “Có thể. Đoàn của chị cũng vậy, sau này nếu sang đây, dâng hoa lễ Phật xong, có thể ngồi xếp thành mấy hàng, tới giới hạn này…, sẽ được phép ngồi lại thiền tĩnh tâm đó”.

Mình mừng quá, liền cùng em Phong Windie ngồi lại, nhắm mắt một chút. Một nguồn năng lượng bình yên, khó tả len lỏi, từ từ dâng ngập tâm hồn. Mình thật hiểu, vì sao cả đất nước lại kính trọng, tôn thờ Xá lợi Răng Phật đến như vậy.

Bước xuống gian trưng bày, nơi bên cạnh tượng Phật, còn có 21 bức tranh kể lại chi tiết hành trình di chuyển Xá lợi Răng Phật từ đất nước Kalinga ở Ấn Độ sang Sri Lanka, và những bước đường diễn ra suốt cho đến bây giờ. Mình ngắm tranh, rồi chăm chú đọc kèm những dòng chữ đi kèm bên dưới mỗi bức tranh. Thì chao ơi, có một loại xúc động cũng thật là khó tả. Có cảm giác, những gì chúng mình đã được nghe kể, rồi hành trình chúng mình đi khảo sát mấy hôm nay đang được hiển thị sống động dọc dài theo những bức tranh này. Từ Anuradhapura, qua Polonnaruwa, búi tóc giản dị của cô công chúa xứ Kalinga… tất cả được xâu chuỗi lại, dễ hiểu, dễ cảm đến không ngờ. Mình lại thấy mấy cô người châu Âu mang thảm ngồi, bước vào tìm chỗ, ngồi nhắm mắt tĩnh lặng. Mình lại nhìn sang anh hướng dẫn. Anh lại gật đầu, “Yes, ta có thể ngồi thiền ở đây nếu ta muốn”.

Thế thì quá tốt rồi. Mình hầu như có thể mường tượng ra, cảnh đoàn AN Sri Lanka chúng mình xếp dọc ngồi an tĩnh nơi đây, sau 10 phút ngồi tĩnh tâm đón năng lượng thiêng từ Xá lợi Răng Phật ở tầng trên. Sẽ là một sự an tĩnh mà hoan hỉ đến vô cùng. Mình mới nghĩ đến đó thôi, đã thấy lòng hoan hỉ theo rồi!

Bước ra ngoài, bầu trời Kandy ngả sang chiều. Thành phố Kandy này là nơi đầu tiên trong toàn bộ hành trình khảo sát mình thấy nó ồn ào náo nhiệt, khói bụi cũng na ná ở Sài Gòn. Nó gần như là trung tâm lớn nhất của vùng Bắc Sri Lanka này rồi. Các cửa tiệm ăn, shop bán đồ lưu niệm san sát. Khách du lịch cũng đổ về đông. Một cách chậm rãi, mình bắt đầu thương nhớ sự êm đềm, thanh tĩnh ở những khu thánh tích trước mà chúng mình đã được dịp đến viếng bái trong hành trình này. Ở đó Phật tử cũng đông lắm, nhưng ai nấy hầu như thật là yên lặng, mọi cái cũng thật là yên ắng. Còn ở đây, hơi có một chút cảm giác ‘trung tâm du lịch’ khi mọi sự đông đúc, ồn ào náo nhiệt xuất hiện y như đại đa số thành phố trung tâm khác trên các nước. Thôi, cũng đành chấp nhận, như muôn mặt thật của đời sống này. Có gì mà tròn vẹn được đâu

Đọng lại trong chúng mình sau chuyến viếng thăm Xá lợi Răng Phật, chính là một thông điệp không lời. Sri Lanka có thể nhiều lần mất kinh đô, nhưng chưa bao giờ họ chịu đánh mất Xá lợi Phật. Và chính điều đó đã trở thành một phần quan trọng, giữ cho niềm tin họ không bị đứt đoạn, văn hóa không tan biến, và con người luôn có một “trung tâm” để quay về.

Gửi niệm lành cho chuyến AN Sri Lanka của chúng mình vào tháng 11 năm nay đi vào hiện thực, để cho có nhiều bạn hữu duyên và ‘Bồ đề quyến thuộc’ của nhà MayQ đích thân được chạm đến nơi này, và sẽ có được những cảm nhận giống như chúng mình hôm nay.

Thương lắm.

(10.06.2026 – QH & MayQ Team)

Mời nhà mình đón đọc bài kỳ tới: Bài 7: Columbo: Chùa cổ Kelaniya Raja Maha Vihara – Nơi Huyền thoại gặp Lịch sử

#SriLanka #ANSriLanka #MayQGo #MayQ