#Sống NGUYÊN TẮC SỐNG ‘4 CHỮ T’: “TIẾC – TIẾT” & “TỈNH – TĨNH” 

#Sống
NGUYÊN TẮC SỐNG ‘4 CHỮ T’: “TIẾC – TIẾT” & “TỈNH – TĨNH” 

Hôm rồi trong lớp Cấp độ 7 Online về Nhân số học, mình nghe một anh học viên nhắc lại, trong suốt những tháng vừa qua, anh miệt mài bám vào ‘Nguyên tắc 4 CHỮ T’ mà mình đã tặng cho anh hồi học lớp 4 mà thực hành, và hiện giờ, anh cảm thấy mình vững vàng hơn trước thêm một bậc.

4 CHỮ T mà mình tặng cho anh thật ra là hai cặp đôi có âm đọc gần gần tương tự nhau, mà ý nghĩa cũng liên quan với nhau rất nhiều. Đó chính là cặp TIẾC – TIẾT và cặp TỈNH – TĨNH. Chính mình đã luôn ý thức sử dụng hai cặp chữ T này trong nhiều năm tháng trở lại đây, và thật sự biết ơn chúng vô cùng.

 TIẾC & TIẾT

TIẾC ở đây là ‘Tiếc phước’. Khi sinh ra ở đời, ta hãy hiểu không phải tự nhiên mà ta có được một cơ thể lành lặn, có cha mẹ đầy đủ, được thương yêu, gia cảnh khá giả, sung túc… Hoặc bạn chỉ có được một trong số những điều kiện tốt đẹp đó, hãy hiểu rằng phước đức của bạn ở trong mặt đó đã rất đủ đầy. Phước này không phải do một đấng siêu nhiên nào cấp cho chúng ta, mà hoàn toàn có thể do chính ta đã tự mình tích lũy được qua những việc làm tốt, lời nói đẹp, suy nghĩ đẹp… từ trong những kiếp quá khứ. Vì thế, khi đến cuộc đời này, sinh ra đã có sẵn một ‘kho phước’ dồi dào như vậy, chúng ta cần ý thức biết ‘Tiếc’ cái phước mình đang có, để rồi từ đó, phải biết chuyển nó thành hành động, nghĩa là cần phải biết sống ‘Tiết (kiệm) phước’ của chính mình.

Việt thực hành Tiết phước này được thể hiện qua rất nhiều hình thức khác nhau. Từ nhỏ, trong nhà, mình đã nghe người lớn dạy những ý căn bản: Ăn không được để đồ ăn thừa. Sử dụng nước, điện tiết kiệm bằng cách vặn vòi nước vừa phải, ra khỏi phòng nhớ tắt đèn, tắt quạt. Nước từ những lượt sau của việc rửa chén có thể tận dụng tưới cây. Không mua quá nhiều đồ đạc hay vật dụng không dùng đến… (cái này bạn nào hồi nhỏ được dạy cái gì thêm, chịu khó kể thêm cho mình nghe với nha). Kể cho bạn nghe, một lần mình nghe được HT. Tuyên Hoá cho biết, có một miếng khăn giấy dùng sau bữa ăn, Ngài đã cất lại vào túi để lần sau dùng tiếp. Những lời ấy gây ấn tượng mạnh với mình, và kể từ đó về sau, những miếng khăn giấy rất to, rất dai dùng trong các bữa ăn trên máy bay, mình dùng qua xong đều bắt chước Thầy cất đi dùng lại, và thật sự, cũng có khá nhiều lần thấy biết ơn mấy miếng khăn giấy ấy vô cùng, trong hành trình dọc dài đường đi, nhiều khi có miếng khăn giấy ấy thật đáng quý quá chừng.

Về sau này, mới hiểu thêm, việc Tiết phước còn được thực hành ở những việc vi tế hơn, chẳng hạn ý thức hạn chế làm tất cả những việc gì có thể tổn hại cho môi trường, cho muôn loài, có khả năng làm hại đến đời sống hay hạnh phúc, sự yên vui của người khác, hạn chế sử dụng những gì quá xa xỉ, hay thậm chí, lãng phí thời gian của chính mình và người khác. Hiểu theo cách rộng đó, mình hay quan sát bản thân mình cẩn thận hơn, để mỗi khi có một việc gì có khả năng gây ra nguy cơ ‘Phí phước’, trong người mình có cái ‘chuông reng reng’ để giúp mình hít thở thêm vài hơi, coi kỹ mình hơn, để từ đó, có khả năng ‘thu tay lại’ dễ hơn, hihi.

Nhìn theo góc nhìn của Phật pháp, túi phước của mỗi người không phải là cái ‘túi Doraemon’, rút ra hoài không cạn. Nếu chúng ta đã có sẵn những điều kiện thuận lợi, đủ đầy, hoặc lợi thế như vậy, mà không có ý thức ‘Tiếc phước’ để rồi luôn thực hành ‘Tiết phước’, một ngày đẹp trời, túi phước đó của chúng ta sẽ cạn. Và khi phước cạn, thì nghiệp xấu trổ, và chúng ta sa xuống mà không thể nào cứu vãn được nữa. Ngược lại, nếu chúng ta đã rất cố gắng ý thức thực hành ‘Tiết phước’ rồi, mình sẽ tiếp tục thực hiện bước thứ hai, là ‘Gửi tiết kiệm Phước’, chứ sao nữa! Đó chính là không ngừng chủ động tạo thêm phước mới, để bồi cho túi phước của mình ngày càng sinh sôi nảy nở. Việc ‘bồi phước mới’ này có thể thể hiện rất rõ nét trong những điều Phật dạy trong ‘Thập thiện’ nè: chủ động giảm thiểu sát sanh đồng thời tăng cường cứu mạng, phóng sanh khi có thể; không trộm cắp thứ gì của ai đồng thời chủ động cho đi, bố thí, cúng dường…; không phạm ‘tà hạnh’ với người không phải là chồng/vợ của mình đồng thời giúp những người quanh mình ý thức về việc sống có giới hạnh đẹp đẽ; về lời nói, luôn ý thức dùng lời nói ôn hoà, ái ngữ, tâm chân thành để mang đến niềm vui chân thật, giúp giải hòa những mâu thuẫn. Và trong quá trình sống, ý thức quản tốt cái tham lam, tính sân giận, si mê… trong con người mình và lan tỏa những giá trị ấy cho những người hữu duyên quanh mình một cách hiệu quả…

Nếu làm được như vậy, thì ngay cả trong những lúc chúng ta gặp nạn – có thể do những nghiệp thức bất thiện cũ mà chúng ta đã tạo tác từ vô lượng kiếp trước, túi phước được dùng tiết kiệm cùng không ngừng ‘gửi tiết kiệm thêm’ ở đời này sẽ góp phần giúp chúng ta lội qua thời kỳ gian khó ấy nhẹ nhàng hơn. Đàng nào nó cũng rất xứng đáng để chúng ta ngẫm ngợi và làm theo, phải không bạn? 

 TỈNH & TĨNH

Cặp tính từ này khác nhau ở mỗi cái dấu hỏi với dấu ngã. Mà nó tương quan với nhau đến không ngờ luôn.

‘TỈNH’ ở đây là trạng thái tỉnh giác, để chúng ta luôn biết mình đang ở đâu, mình đang làm gì, mình đang trong cảm xúc thế nào, mình đang đối diện bài thi gì… Đây là điều vô cùng cần thiết đối với mỗi người, để giảm thiểu nguy cơ bị cảnh bên ngoài tác động vào, cuốn chúng ta theo dòng thác lũ của những cảm xúc dữ dội: uất giận, mê đắm, trầm luân… Những tác động từ bên ngoài không thể nào không có, ta cũng khó cản được. Vậy cái chúng ta có thể trang bị cho chính mình chính là sự tỉnh giác để kịp ‘thắng lại’ trước khi mọi việc đi quá xa.

Điều này, nói lý thuyết thì dễ, nhưng khả năng chạm được sự tỉnh giác không phải là thứ ta nói một cái là có thể làm được. Việc ý thức tỉnh giác là một việc đòi hỏi rất nhiều ý thức quan sát, tính kỷ luật với bản thân, cùng rất nhiều việc thực hành từng chút một mỗi ngày. Cũng không chắc chúng ta có thể thành công ngay trong những lần thực hành đầu tiên. Vậy thì trong trường hợp này, chỉ ý thức “Ta đang nhận diện được bài thi, nhưng chưa vượt qua được bài thi” sẽ có thể giúp chúng ta không sa vào cảm giác hối hận, nuối tiếc khi bài thi chưa làm được. Mà trái lại, những trải nghiệm chưa thành công này sẽ bồi cho ta thêm một chút kinh nghiệm về khả năng tỉnh giác, để những lần sau có thi trở lại bài thi na ná bài cũ, ta sẽ dễ tỉnh táo mà biết ‘thắng kịp lúc’ tốt hơn.

Từ việc thực hành ‘Tỉnh giác’, ta dần bước sang trạng thái ‘TĨNH’. Tĩnh là khi tâm ta phẳng lặng trước những biến động của đời sống, ít khi bị những cơn sóng đời va đập, dẫu cuộc đời chúng ta nhìn bên ngoài vào vẫn thấy lắm thăng trầm. Đó có thể là những bài thi chung của cả một tập thể: cả thế giới, hoặc một đất nước, một công ty, một gia đình…; hoặc đó là những dạng bài khảo cho cá nhân ta, như bệnh tật, biến động tài chính, bài thi tình thương… Đó là khi ta nhận rõ, đặc trưng của việc làm người chính là phải tiếp nhận các dạng bài thi khác nhau. Vậy ta cứ việc thi thôi, tận nhân lực, còn lại, là phó thác cho sự an bài và dẫn dắt từ Vũ trụ.

Thêm một thể hiện đẹp đẽ nữa của việc ‘Tĩnh tâm’, là khi ta ít dần, hoặc không còn bị tác động bởi ‘Bát phong đao’ – Tám ngọn gió đời. Tất cả mọi việc xảy ra trong cuộc sống đều được gom về trong 8 loại Gió đời này, bao gồm 4 cặp: Vui – Buồn; Vinh – Nhục; Được – Mất, Khen – Chê. Khi ta rèn luyện cho bản thân, để sau thời gian, ta thấy mình ít bị lệ thuộc vào thức ăn, đồ mặc, không còn cảm thấy vui – buồn vì những gì ta tiếp nhận từ bên ngoài; ít bị ảnh hưởng bởi lời khen tiếng chê bai từ người ngoài, ít bị tác động bởi sự được – mất ở đời… Lòng ta phẳng lặng, không phải là ta không còn cảm giác, mà là ta nhận rõ rằng, những việc ấy, suy cho cùng tiếp tục cũng chỉ là những bài khảo, và những ‘vị sứ giả’ ấy cũng chỉ là những người mang đến những dạng bài thi muôn hình vạn trạng cho chúng ta mà thôi. Nhận thức được không có gì là ‘có thật’, tất cả đủ duyên thì hợp hết duyên thì tan, ta sẽ trân trọng hơn với những gì đang có, và một ngày những duyên ấy không còn, cũng sẽ luyện tâm mình bớt dậy sóng lòng.

Như vậy, việc ý thức mang cặp ‘Tỉnh – Tĩnh’ vào trong đời sống tiếp tục là một việc vô cùng cần thiết để xây dựng nên một đời sống an, cũng là điều nhiều người chúng ta hướng tới khi sống trong cuộc sống này.

Gửi niệm lành cho tất cả.

(23.06.2026 – QH & MayQ Team)